YENİ BİR İSHAL SALGINI: HOŞGELDİN NORWALK!

Geçtiğimiz mart ayında acil servislerde görmeye alıştığımız hasta grubu "ishalli hastalar” 'dı. Özellikle iş gücü kaybına neden olması ve çocuk yaşlı demeden toplumun tüm demografik özelliklerindeki bireylere bulaşan bir salgındı. Salgın olmaya da devam edecek gibi görülüyor.
Norwalk ve Norwalk-benzeri virüsler Caliciviridae familyasında Norovirüslere bağlı bir gruptur. Bu virüsler "norwalk virüs” adını; 1968 yılında Ohio kentinin Norwalk semtinde ishal ve mide kramplarıyla seyreden çok ağır bir salgın yaratmasıyla almışlardır. O yıllardan bugüne salgınları devam etmektedir. Özellikle restoranlar, bakımevleri, hastaneler, ziyafet şölenleri, okullar, yaz kampları gibi yiyecek ve içecek sektörünün birer aynası olan yerlerde sık görülmektedir. CDC(Ulusal Hastalık Araştırma Komitesi) Avrupa ve Amerika'da şimdiye kadar toplam 23 milyon kişide ishalli Norwalk virüs hastalığı rapor etmişlerdir. Bu olguların büyük bir çoğunluğunun yiyecek ve içecek sektörü ile alakalı olduğu düşünülmektedir. Uluslarda görülen su kaynaklı ishal salgınlarının büyük bir kısmı ise lağım sularının içme sularına karışmasından dolayı olduğu tespit edilmiştir.

CDC; Temmuz 1997 ile Haziran 2000 arasında Avrupa topluluğunda toplam 232 Norwalk virüs salgını raporlamıştır. Bu salgınların %57'si yiyecek kaynaklı,%16'sı kişiden kişiye bulaşma kaynaklı,%3 ise su kaynaklı olduğu tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalar doğrultusunda bu salgınların toplum çıkış kaynağının %36'sı restoran ve lokantalar,%23'ü bakımevleri,%13'ü okullar ve %10'luk bir kısmı da seyahat esnasında konaklanan yerler ve uzun gezi gemileridir.
Norwalk virüsler bulaştığı insanın kusmuğunda ve dışkısında bulunabilir. Bunun öncesinde virüs sağlıklı insanlara çeşitli yollardan bulaşabilir:

→ Virüs bulaşmış yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi,
→ Virüsün bulunduğu yüzeylere dokunma ya da virüsü içinde barındıran kişilerin dokunduğu nesnelere dokunma yolu ile
→ En çok bulaş; hasta kişilerin bakımlarını üstlenirken, onların temizliği, beslenmesi, kişisel ihtiyaçlarının karşılanması durumunda temas ile olmaktadır.

Norwalk virüsü son derece yüksek bir bulaştırıcılık gücüne sahiptir. Bakımevlerinde çok hızlı bir şekilde yayılır ve de günlük çevreye dağılarak uzun süre ortamda canlılığını koruyabilir. Bütün hastaların kusmukları ve dışkılarında virüs bulunabilir. Bir başka sağlıklı kişiyi hasta edebilmesi için sadece 10 adet virüsün sindirim sistemine girmesi yeterli olacaktır. Bu konuda özellikle çocukları hasta olan annelerin bebek bakımı sırasında bez değiştirirken çok dikkatli olmaları gerekliliği söz konusudur. Virüsün sindirim sisteminden içeri girmesinden saniyeler sonra hızlı bir şekilde sayısında artış başlar ve kişi kendini hasta hissetmeye başlamaktadır. Hastalığın hemen ortaya çıkması söz konusu olmasa bile 3 gün içinde kendini göstermektedir. Yani maruz kalınan durum diğer bakteri kökenli ya da değişik tür virüs kökenli ishallerde olduğu gibi değildir. Virüsün bulaştığı kişilerin %30 'u hastalığı belirti olmaksızın geçirebilir.
Norwalk virüs ile hastalanmış bir kişide ilk ortaya çıkan belirtilen tüm virüs nedenli mikroplara yakalanmalarda olduğu gibi kırgınlık, halsizliktir. Kişilerin sindirim sistemlerine yerleşme aşamasında yoğun bulantı, kusma, ishal ve mide krampları görülmektedir. Kusma atakları genelde bulantının eşlik etmeyeceği şekilde aniden gerçekleşmektedir. Bazı zamanlarda hafif ateş gibi soğuk algınlığı belirtilerinin yanında; baş ağrısı, kas ağrısı, eklemlerde ağrı ve genel anlamda yorgunluk durumu oluşmaktadır. Kişiler genelde virüsü aldıklarında ağır hasta gibi hissetmektedirler.

Norovirüs ailesinin birden fazla sarmallı virüs türleri olduğu için uzun süreli bağışıklık anlamında sağlıklı kişilerin vücudunun şansı düşüktür. Çünkü yeniden farklı bir sarmallı norovirüsü sindirim sitemlerine alabilirler. Dolayısıyla insanlar hayatları boyunca farklı türlerle ishal hastalığına yakalanabilirler. Yapılan araştırmalar bazı genetik farklılıklar nedeniyle bir takım kişilerin hayatları boyunca mikroplara yakalanmaya karşı diğer gruplara göre daha açık ve korumasız olduğunu belirtmektedir. 0 Rh (±) kan grubuna sahip bireyler bunlara örnek gösterilmektedir.

Norwalk virüs ve Norwalk benzeri virüsler hastalıklı kişilerin kusmuk ve dışkılarında özel testler ile çalışılarak saptanabilmektedir. Özellikle en iyi örnekleme belirtilerin başlamasından itibaren 48-72 saat sonra yapılabilmektedir. Norovirüse karşı kanda antikor belirleme yapılabilmektedir. Ancak her hastaya yapmak pahalı ve maliyetli bir davranış göstermektir.

Tedavide virüs öldürücü ilaçların yeri yoktur. Enfeksiyonu önlemekte aşının hiçbir etkisi yoktur. Özellikle günümüzde klinik olarak yapılan en büyük yanlış; antibiyotik ile tedavi denenmesidir. Tek tedavisi sıvı desteği ve de sıvı açığının kapatılması olmalıdır.
Norwalk virüse bağlı ishale yakalanan ve kusan kişiler en çok kusma ataklarından etkilenirler. Bu tür durumlarda midenin kasılma hareketlerini gevşetici ilaçlar verilebilir. Çoğu hastalar 1-2 gün içinde kendilerini daha iyi hissederler. Bu dönemde elbette mide kasılmalarını ve mide asit ortamını düşünerek hazmı kolay gıdaları seçmek ve hafif beslenme davranışlarını sergilemek gerekmektedir. Hastalarda en çok dikkat edilmesi gerekli konu sıvı açığının olmasıdır. Eğer sıvı kaybı fazla ise ve bu kaybı destekleyen belirtiler mevcutsa(kan basıncında düşme, kalp hızında artış, yüksek ateş, ağız kuruluğu, dudaklarda çatlama, baygınlık, soğuk-nemli cilt yapısı gibi.) hastane ya da sağlık kabini ortamında damardan sıvı desteği verilmesi gerekli olabilir.

Hastalığın tedavisinden çok daha ucuz ve çok daha etkili olan yol hastalıktan korunmadır. Virüs genel yapısı gereği çevresel özelliklere(ısı, nem, UVgibi.)dirençlidir. Donmaya karşı hayatta kalabilmektedir ve de 60®C gibi sıcaklıklara dayanıklıdır. Buharda pişirilmiş deniz mahsullerinde bile yaşayabilmektedir. Özellikle içme suyu gibi 10 ppm 'ye kadar klorlanmış sularda canlı kalabilirler. Bu kadar sıra dışı özellikten sonra korunma amacıyla yapılması gerekli olanlar:
→ Sıklıkla eller yıkanmalıdır. Özellikle bebek bezi değişiminden sonra, evde yemek hazırlamadan önce, yemeklerden sonra, tuvaletten çıktıktan sonra mutlaka
→ Meyve ve sebzeler çok dikkatli yıkanmalıdır. Kabuklu deniz mahsulü ürünler mutlaka basınçlı buharda pişirilmelidir.
→ Ev halkının hastalık döneminden hemen sonra yüzeyler diğerlerinin kullanımı için çok dikkatli bir şekilde temizlenmelidir.
→ Hastalık döneminden sonra olası bulaşıcılık nedeniyle hastalık zamanında giyilen kıyafetler yüksek dereceli suda yıkanmalıdır.
→ Özellikle hastalıklı kişilerin kullandığı lavabo, tuvalet gibi yerler ile kova, lazımlık gibi levazımatların iyice ve etkili bir biçimde temizlenmesi gerekirse atılması gerekir.
→ Hasta olan ve iyileşme dönemine giren bireylerin 3 gün yemek hazırlama ve sunum gibi görevler almaması gerekmektedir.
Virüslerin bulunduğundan şüpheli olduğumuz alanları, hastalıklı kişilerin kullanmış olduğu kap kacak gibi malzemeleri, tuvalet, lavabo gibi kusma, ishal anında kullanılan yerleri sulandırılmış çamaşır suyu ya da etkili yüzey dezenfektanları ile temizlemek gerekir.

Dr. Hakkı UYSAL
Konak Hastanesi
Acil Servis Koordinatörü

Geri  Sayfa Başı [ Eklenme : 12 Nisan 2010 ]   [ Sayfayı Yazdır ]